این کتاب در دو بخش تنظیم شده است. در بخش اول ضمن مرورى گذرا بر جنبش‌هاى اصلاح‌طلبانه صدساله اخیر یعنى نهضت‌هاى فکرى سیاسى که بزرگانى چون سید جمال‌الدین اسدآبادى و اقبال لاهورى در جهان تسنن و میرزا حسن شیرازى و میرزا محمدتقى شیرازى در جهان تشیع پرچمدار آن بوده‌اند، واژه «اصلاح» در فرهنگ اسلامى و مفهوم درست اصلاح‌طلبى در این فرهنگ انسان‌ساز مورد بررسى قرار گرفته است. در بخش دوم کتاب، نهضت اسلامى ایران به طور مشخص هدف تحقیق و تتبع قرار گرفته، ماهیت، هدف، رهبرى و بالاخره آفات این نهضت به تفصیل بررسى گردیده است. از جمله آفات نهضت به این عوامل اشاره شده است: نفوذ اندیشه‌هاى بیگانه، تجددگرایى افراطى، ناتمام گذاشتن نهضت، رخنه فرصت‌طلبان، ابهام طرح‌هاى آینده، کم شدن خلوص. مطالب این کتاب حاکى از دقت نظر و عمق بینش استاد مطهرى در مسائل اجتماعى و سیاسى است و نشان مى‌دهد که آن فیلسوف و فقیه عالى‌مقام علاوه بر علوم و معارف اسلامى، در شناخت جریان‌هاى اجتماعى و سیاسى دنیاى اسلام نیز تسلط کافى داشته است.